Pali się furgon. Stoi na poboczu, a w środku 12 worków — nie z pieniędzmi, tylko z papierem. Umowy kredytowe, zestawienia, podpisy: papierowa pamięć 3 największych banków w kraju. Jest 27 listopada 2014 roku. Dzień wcześniej z tych banków wyszło około miliarda dolarów. Nie włamaniem — drzwiami. A gdy papierowy ślad zamienia się w popiół, ktoś czyści serwery we wszystkich 3 bankach naraz.

Zwykły złodziej ucieka z łupem. Ten najpierw wziął miliard, a potem spokojnie zadbał, żeby nie została po nim ani jedna kartka. Został jeden trop: sam furgon. Należał do spółki Klassica Force. A Klassica Force należała do człowieka, który za chwilę stanie się najbardziej znienawidzoną twarzą w kraju — Ilana Shora.

W tym raporcie wyjaśniam: komu zrobiono ten skok, jak przejęto 3 banki, jak wyprowadzano z nich pieniądze, kto za tym stał na samej górze i kto za to zapłacił. Opieram się na raportach firmy Kroll, wyrokach mołdawskich sądów i ustaleniach dziennikarzy, m.in. BBC. Osoby publiczne występują pod pełnym nazwiskiem. Wyrok wobec Vlada Plahotniuca jest nieprawomocny.

Najbiedniejszy kraj Europy

Mołdawia leży między Rumunią a Ukrainą i jest mniejsza od niejednego polskiego województwa. Nie ma ropy, gazu ani morza. W czasach radzieckich była sadem i winnicą imperium. Potem imperium się rozpadło, a Rosja co jakiś czas zakazuje mołdawskiego wina z powodów „sanitarnych” — zawsze akurat wtedy, gdy Kiszyniów spojrzy na Zachód.

W 2014 roku średnia pensja w Mołdawii to około 200 dolarów miesięcznie. Prawie każda rodzina ma kogoś, kto wyjechał za pracą. Kraj powoli się wyludnia.

Najbogatszy chłopak w mieście

Ilan Shor urodził się w Tel Awiwie, ale wychował w Kiszyniowie. Jego ojciec Miron wrócił z Izraela na początku lat 90. i zbudował sieć sklepów wolnocłowych na lotnisku w Kiszyniowie — interes, który drukuje pieniądze, dopóki masz wyłączność. Miron miał. Brał małego Ilana na spotkania biznesowe, gdy chłopak miał 7 lat.

Ojciec umarł nagle, gdy Ilan miał 18 lat. Chłopak zamiast się przestraszyć — rozpędził się. Kupił klub piłkarski, stacje telewizyjne, firmę ubezpieczeniową, wszedł do spółki zarządzającej lotniskiem. Najmocniej zainwestował jednak w znajomości.

W 2011 roku, w wieku 24 lat, poślubił rosyjską gwiazdę popu Jasmin. Wesele urządzono w Pałacu Republiki — gmachu, w którym na co dzień obraduje parlament. Na jeden wieczór budynek, w którym stanowi się prawo, stał się salą weselną prywatnego biznesmena. Ten obraz mówi o Mołdawii wszystko: tu wszystko jest na sprzedaż, trzeba tylko wiedzieć, do kogo się zwrócić.

Napad, którego nikt nie widział

Ten napad przeprowadzono w garniturach, w godzinach pracy, na papierze. Zaczyna się cicho w 2012 roku: ludzie i spółki powiązane z Shorem skupują udziały w Banca de Economii, Banca Socială i Unibanku — razem około 30% sektora bankowego kraju.

Pierwsza sztuczka: w normalnym państwie, kupując znaczący pakiet banku (zwykle powyżej 5%), musisz pokazać się nadzorowi. Więc nikt nie kupuje dużego pakietu. Pojawia się kilkadziesiąt spółek, z których każda bierze po troszku, poniżej progu. Raport Kroll naliczył ich 77 — świeżo założonych, bez historii, biur i rozpoznawalnych właścicieli.

Wśród graczy Shora jest Marina Tauber, jego szkolna koleżanka, była trenerka tenisa. W raportach Kroll figuruje jako akcjonariuszka Unibanku działająca w porozumieniu na korzyść Shora. Sama się do niczego nie poczuwa. Później poprowadzi jego partię i — jak ustalili śledczy — będzie organizować opłacane protesty.

Gdy udziałów jest dość, pada pytanie: jak okraść bank, którym rządzisz? Nie rozbijasz sejfu. Podpisujesz wniosek kredytowy. Mając kontrolę nad bankiem, kierujesz wnioski poza normalną ścieżką analityków — prosto do rady. A w 2014 roku Ilan Shor zostaje przewodniczącym rady Banca de Economii.

Jedna z tych spółek nazywała się Caritas Group. Reporter BBC pojechał pod jej adres i znalazł klitkę na podwórku pełnym warsztatów samochodowych — pokój nie szerszy niż rozłożone ręce. Z tego pokoju wypłynęło ponad 100 mln dolarów.

Jak to wyszło na jaw i kto zapłacił

Najpierw nic nie wiadomo. Lej traci na wartości, ceny rosną. Bank centralny wynajął Kroll, ale raport leży w szufladzie. W maju 2015 roku przewodniczący parlamentu Andrian Candu publikuje go na prywatnym blogu. Tyle że Candu jest chrześniakiem Vlada Plahotniuca — i przeciek szeroko odczytano jako ruch w wojnie na górze.

Dopiero wtedy Mołdawia poznaje skalę: około miliarda dolarów, mniej więcej 1/8 PKB. Około 750 mln dolarów wyszło w ciągu 3 dni: 24, 25 i 26 listopada 2014 roku.

A 27 listopada rząd po cichu wstrzykuje 3 bankom 870 mln dolarów z rezerw państwa. W tym jednym ruchu prywatna kradzież zamienia się w publiczny dług. Mieszkańców okradziono 2 razy: raz przez spadek wartości pieniądza, drugi raz przez dług, który będą spłacać pokolenia.

Mołdawia wychodzi na ulice z hasłem: chcemy nasz miliard z powrotem. Trop furgonu prowadzi do Shora. Shor trafia do aresztu domowego, potem zostaje skazany. Broni się, że przejmując bank, zastał w nim dziurę, a nie pełny sejf. I zaczyna mówić.

Twist pierwszy: premier w kieszeni

13 października 2015 roku Shor zeznaje, że w latach 2010–2014 przekazywał pieniądze i drogie samochody Vladowi Filatowi — premierowi Mołdawii w latach 2009–2013, twarzy proeuropejskich reform. Według Shora łącznie około 250 mln dolarów, z czego około 190 mln za to, żeby rząd nie skorzystał z prawa pierwokupu i pozwolił na dokapitalizowanie Banca de Economii, które rozwodniło udział państwa.

To wersja Shora. Filat zaprzecza, ale 2 dni później traci immunitet i zostaje zatrzymany w budynku parlamentu. W 2016 roku dostaje 9 lat za korupcję bierną i płatną protekcję. Konfiskata? Ułamek tego, o czym mówił Shor.

Warto zadać uczciwe pytanie: czy to Shor trzymał Filata, czy doświadczony Filat trzymał młodego, użytecznego Shora? Bo Filat miał rywala. I to ten rywal trzymał w garści całe państwo.

Twist drugi: człowiek zza sznurków

Vlad Plahotniuc, rocznik 1966. Zachodni dyplomaci nazywali go „Mister P”, Mołdawianie — „lalkarzem”. Jeszcze w 2009 roku w mediach nie istniało jego zdjęcie. Ufało mu około 3% obywateli, a mimo to przez lata rozdawał karty.

Zanim wszedł do polityki, był bankierem — w latach 2006–2011 przewodniczył radzie Victoriabanku, jednego z największych banków w kraju. Wiedział, jak działa kredyt, zabezpieczenie i nadzór. Potem zbudował imperium medialne i podporządkował sobie sądy, prokuraturę i policję. Mołdawianie mają na to nazwę: państwo przechwycone.

W 2013 roku Plahotniuc i Filat, dawni sojusznicy, idą na wojnę. Filat pada — obalony zeznaniami Shora. Raport uruchamiający lawinę wypuszcza chrześniak Plahotniuca. Jeden oligarcha przegrywa, drugi zostaje panem kraju.

Według prokuratury to Plahotniuc utorował Shorowi drogę do akcjonariatu banków. W kwietniu 2026 roku sąd pierwszej instancji uznał go winnym oszustwa, prania pieniędzy i zorganizowania grupy przestępczej — i skazał na 19 lat. Prokuratura twierdzi, że osobiście zgarnął ponad 40 mln dolarów i za część kupił prywatny odrzutowiec. Plahotniuc się nie przyznaje, mówi o politycznej zemście i zapowiada apelację.

Jeśli prokuratura ma rację, cała historia staje na głowie: tego miliarda nie ukradziono państwu. Ukradziono go przez państwo.

Mechanizm: droga jednego przelewu

Krok pierwszy. Spółka taka jak Caritas Group bierze ogromny kredyt. Papiery omijają analityków i trafiają prosto do rady kontrolowanej przez Shora. Zabezpieczenie fikcyjne, zdolność do spłaty żadna.

Krok drugi. Pieniądze wypływają na Łotwę, a stamtąd w sieć 81 kont — głównie brytyjskich spółek i wydmuszek z Belize, Brytyjskich Wysp Dziewiczych i Panamy. Według Kroll pieniądz przelatywał przez kolejne konta w kilka sekund — tysiące przelewów wykonywał algorytm.

Krok trzeci. Większość wypranych pieniędzy wraca do Mołdawii, żeby spłacić wcześniejsze kredyty innych spółek. Kredyt gasi kredyt, więc z zewnątrz wszystko wygląda jak zdrowa, spłacana akcja kredytowa. Z każdego obrotu część odrywa się i znika — na Cypr, do Chin, Rosji, Austrii, Szwajcarii i Hongkongu.

Krok czwarty. Banki udają płynność, której nie mają: podpierają się nawzajem depozytami, wpisują do bilansów rzekomą gotówkę w rosyjskich bankach, której — jak ustalił Kroll — tam nie było. 100 mln dolarów z jednego rosyjskiego banku wpisano jako „depozyt na noc” i trzymano w księgach przez 2 miesiące.

Finał. W listopadzie 2014 roku wszystko skoncentrowano w jednym banku, a 25 i 26 listopada cały portfel kredytowy — blisko miliard dolarów — przerzucono do Banca Socială za pomocą fikcyjnego debetu na łotewskim banku. 2 dyrektorów mianowanych przez rząd powiedziało później Krollowi, że nawet nie wezwano ich na posiedzenia.

W sumie przez banki przepuszczono 2,9 mld dolarów kredytów. Udział grupy Shora w portfelu urósł z 1/4 na początku 2012 roku do 80% w listopadzie 2014. Realna strata według Kroll: co najmniej 600 mln dolarów, być może nawet 900 mln. A potem zapłonął furgon.

Kto za to zapłacił

Ilan Shor w 2019 roku, w trakcie apelacji, uciekł do Izraela, a potem do Rosji, gdzie dostał obywatelstwo. Skazany zaocznie na 15 lat. Według analityków rozwija dziś sieć płatności i kryptowalut pomagającą Rosji obchodzić sankcje, a w Mołdawii wciąż finansuje politykę. W Orhei, gdzie był merem, remontował drogi, puszczał darmowe autobusy i dopłacał emerytom. Kupowanie lojalności to też inwestycja.

Marina Tauber we wrześniu 2025 roku została skazana na 7,5 roku za nielegalne finansowanie — zdążyła uciec do Rosji.

Vlad Plahotniuc uciekł w 2019 roku, w 2024 wyrobił sobie meksykański paszport na inne nazwisko i w lipcu 2025 roku wpadł na lotnisku w Atenach. Ekstradowany do Mołdawii, w kwietniu 2026 roku skazany nieprawomocnie na 19 lat.

Vlad Filat odsiedział około 3 lat. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł później, że jego proces był nierzetelny, a w 2025 roku francuski sąd skazał go za pranie pieniędzy przy nieruchomościach we Francji.

Miliard nie wrócił. Odzyskano grosze. A 870 mln dolarów z rezerw państwa to dług, który spłaca kraj o najniższych pensjach w Europie. Od odzyskania niepodległości Mołdawii ubyła mniej więcej 1/3 mieszkańców. Trudno budować kraj, w którym ci z samej góry potrafią zabrać jego 1/8 i po prostu wyjść.

Tymi samymi rurami płynęło wcześniej z Rosji ponad 20 mld dolarów — przez tzw. Pralnię Kremla. Tę historię opisałem w osobnym raporcie.

To był Hajsownik. Patrzę, dokąd płynie pieniądz.

FAQ — najczęstsze pytania o kradzież miliarda z Mołdawii

Ile pieniędzy zniknęło z mołdawskich banków? Około 1 mld dolarów, czyli mniej więcej 1/8 PKB Mołdawii. Około 750 mln dolarów wyprowadzono w ciągu 3 dni, 24–26 listopada 2014 roku. Według Kroll realna strata wyniosła co najmniej 600 mln dolarów, być może 900 mln.

Kim jest Ilan Shor? Mołdawskim biznesmenem urodzonym w Tel Awiwie, dziedzicem sieci sklepów wolnocłowych, w 2014 roku przewodniczącym rady Banca de Economii. Skazany zaocznie na 15 lat, od 2019 roku przebywa w Rosji.

Jak wyprowadzono pieniądze z banków? Przez 77 powiązanych spółek przejęto kontrolę nad 3 bankami, a następnie udzielano kredytów bez realnego zabezpieczenia, z pominięciem analityków. Pieniądze prano przez sieć 81 kont za granicą, a część wracała, by spłacać wcześniejsze kredyty i maskować kradzież.

Kto zapłacił za kradzież? Mieszkańcy Mołdawii. 27 listopada 2014 roku rząd przekazał 3 bankom 870 mln dolarów z rezerw państwa, zamieniając kradzież w dług publiczny.

Jaką rolę odegrał Vlad Plahotniuc? Według prokuratury to on utorował Shorowi drogę do akcjonariatu banków i zorganizował grupę przestępczą. W kwietniu 2026 roku skazano go w pierwszej instancji na 19 lat. Wyrok jest nieprawomocny, Plahotniuc nie przyznaje się do winy.

Co stało się z premierem Vladem Filatem? Po zeznaniach Shora został zatrzymany w 2015 roku i skazany w 2016 roku na 9 lat za korupcję. Wyszedł przedterminowo w 2019 roku, a ETPCz uznał później jego proces za nierzetelny.

Materiał opiera się na raportach firmy Kroll, wyrokach i komunikatach mołdawskich sądów i prokuratury oraz ustaleniach dziennikarzy, m.in. BBC. Osoby publiczne występują pod pełnym nazwiskiem. Wyrok wobec Vlada Plahotniuca jest nieprawomocny; obowiązuje domniemanie niewinności.